I - L

"i"
Belastingteken "i" in een gestreept contour geeft aan, dat het stuk wel onder de waarborgbelasting viel, maar niet erkend werd als zilver, doordat het gehalte tussen 250 & 835dz lag. Het teken was in gebruik van 1906-1953.

ijslepel

Er zijn diverse soorten ijslepels in de handel (geweest). De meest bekende zijn de lepels met een bak ter grootte van een koffielepel waaraan een lange steel bevestigd is. Er zijn ook ijslepels gemaakt ter grootte van een koffielepel (met korte steel) en een niet symmetrische bak waarbij de punt van de bak links van het middel ligt. Tegenwoordig worden ijslepels vaak geproduceerd met een "schep-achtige" bak en korte steel.


 

 

 





Inscriptie

Gegraveerd opschrift op zilverwerk. Vaak toegepast bij gelegenheidslepels.

 

Insculpatieplaat

Koperen schijf waarin een zilversmid zijn meestertekens afsloeg ter verificatie. Deze schijven zijn zeer zeldzaam en een gewild object bij verzamelaars.

Isoleerring

Stukje niet geleiden materiaal, zoals ebbenhout, been of ivoor, dat tussen twee zilveren delen wordt gezet, zodat koud van warm gescheiden blijft. Dit werd veel toegepast bij zilveren theepotten waarbij ook het handvat van zilver was. Zou de isolatiering niet worden toegepast, dan zou men de handen branden aan het handvat.

Ivoor

Natuurlijk materiaal dat veel gebruikt werd op zilveren voorwerpen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan bolpootjes van een zilveren kistje. Ivoor is afkomstig van de tandbenen van olifanten, nijlpaarden,walrussen en potvissen (al komen deze laatste drie niet heel veel voor) i.v.m. de illegale jacht is de handel in ivoor vanaf 1989 verboden. Eerdere stukken mogen nog wel worden verhandeld.

Jaarletters

Bij de keuring van zilver wordt het zilverwerk voorzien van een jaarletter. Deze verandert ieder jaar en loopt gewoon mee met het alfabet. Na een heel alfabet wordt weer begonnen bij de "A", maar dan in een ander lettertype. Op deze manier kan zilver gemakkelijk op leeftijd worden gedateerd. Maar, dit is niet de belangrijkste functie van de jaarletters. De jaarletter geeft namelijk aan wie de keurmeester in dat jaar was. Aangezien ieder keurkantoor elk jaar een andere keurmeester kreeg, was enige fraude gemakkelijk te achterhalen. Veel andere landen maken ook gebruik van jaarletters. Zilverwerken, gekeurd met het Hollandse zwaardje, kennen geen jaarletters. Jaarletters zijn te vinden in diverse naslagwerken en staan dan gerangschikt op lettertype. GekOpBestek verkoopt zeer handige jaarletterkaarten, alfabetisch gesorteerd op de letters zelf.

Jamlepel

Lepel bedoeld voor het opdienen van jam/ confiture of in suiker gelegde vruchten. Er zijn rechte modellen in omloop die vaak gebruikt werden in combinatie met lage confitureschaaltjes, maar er zijn ook modellen met een wat dieper gebogen bak om uit een pot of wekpot te kunnen scheppen. Deze lepels zijn vaak voorzien van een haakje waardoor de lepel op de rand van de pot kan blijven hangen zonder in de confiture te vallen.



Jampothouder

Een trend in de jaren 70 was het om je jampot op te pimpen met een zilveren of verzilverde houder . De set bestaat uit een houder, die vaak tot halverwege de jampot komt en een zilveren deksel die de pot afsluit of over de oorspronkelijk deksel heen valt. Deze houders hebben vaak oud Hollandse taferelen of zijn versierd met fruitafbeeldingen zoals aardbeien.

 

Jan Eisenloeffel

Zilversmid Johannes Wigbold Eisenloeffel was zilversmid en ontwerper. Naast eerdere werken van Eisenloeffel richtte Jan Eisenloeffel zich voornamelijk op industriële vormgeving. Zijn werkstukken werden geëxposeerd op de internationale kunstnijverheidstentoonstelling. Hij werkt voor bedrijven als Begeer en de Nederlandse bestekfabriek Gero waar hij onder andere het beroemde model No.700 ontwierp.

Juslepel

Ook wel sauslepel genoemd is Een lepel met een ronde, diepe bak waaraan een gebogen steel is bevestigd. Door deze vorm blijft de lepel, in de daarvoor bestemde, juskom staan.

 

Kaasduimen

Setje van twee verzilverde of zilveren prikkers, die aan weerzijde in een stuk kaas kunnen worden gestoken en zo een handvat vormen om de kaas goed vast te houden bij het gebruik van een kaasschaaf.


Kaasmesje

Een modern kaasmesje wordt gekenmerkt door de twee tanden aan het einde van het lemmet.
De oudere mesjes hebben dezelfde vorm als een botermes, maar zijn voorzien van een snijvlak.
Hierdoor kan een stok kaas gesneden worden en direct op een toastje of stukje stokbrood worden gesmeerd.


Kaasschaaf

Bedoeld voor het in plakjes snijden van een stuk kaas. De schaaf heeft een breed snijblad en  stevig heft om voldoende kracht te kunnen zetten. Zilveren kaasschaven zijn bijna altijd voorzien van een niet zilveren snijblad dat veel langer scherp blijft en makkelijker te reinigen is.

 

Kaasspade

Kaasmes met afgevlakte bovenkant om makkelijk een stukje zachte kaas af te steken.




Kabelrand

Versiering aangebracht op zilverwerk in de vorm van een kabel.

 

Kandijbakje

Onderdeel van een suikerstel, dat vaak bestaat uit een dienblaadje, melkkannetje en een kandijbakje. Als het bakje een dekseltje bevat wordt het gezien als suikerpot.

 

 

 

 

 

 

Kantoorteken

Volledig gekeurde Hollandse stuken zijn voorzien van een Minervahoofd waar in de pet een letter staat verwerkt. Aan de hand van deze letter kan het bijbehorende keurkantoor worden gevonden. Omdat vast stond welke keurmeester in welk jaar in dienst was, kon men fraude gemakkelijk opsporen.  Op alfabetische volgorde zijn dit A= Amsterdam, B= Utrecht,
C= 's-Gravenhage, D= Rotterdam, E= Groningen, F= Leeuwarden, G= Zwolle, H= Arnhem,
I= Breda, J= Joure, K= 's Hertogenbosch, L= Middelburg, M= Schoonhoven, N= Maastricht,
O= Roermond, P= Alkmaar, Q= Roosendaal en R= Gouda. Vanaf 1987 werd de Waarborg geprivatiseerd en bleef er slechts één keurkantoor over. Dit kantoor in Gouda keurt volgens de Nederlandse wet onder de naam "WaarborgHolland"

Karaffenbak

(Zie flessenbak)

Keltum

Verzilverde tafelstukken van de zilverwarenfabriek Gerritsen & van Kempen. Keltum heeft in het verleden diverse, zeer populaire bestekmodellen vervaardigd als P1 & P2, waarbij de filetrand net iets verder naar het midden ligt dan bij een doorsnee puntfiletmodel. Keltum staat garant voor zeer goede kwaliteit Hollands bestek. Het merkteken van Keltum is een posthoorn die niet zelden, enkel op bestek, is gedrukt. Later is Keltum ook RvS producten gaan vervaardigen. Tegenwoordig is Keltum in handen van van Kempen & Begeer.


Kempen (van)

Johannes Mattheus van Kempen is één van Nederlands bekendste zilversmeden en grondlegger van het bedrijf waarin hij werd opgevolgd door zijn zoon. van Kempen fuseerde in 1919 met Begeer en Vos onder de naam Zilverfabriek Voorschoten. In 1925 ontstond een samenwerking met Gerritsen. In 1960 ging het bedrijf verder onder de naam VKB, wat tot op heden nog actief is op de bestekmarkt en hierin zelfs een groot aandeel heeft door het overnemen van diverse zilverwarenfabrieken als Gero.

Keurmeester

Functionaris binnen het zilvergilde die het gehalte van het zilver bepaalt en het zilver hierop keurt. Iedere keurmeester had in principe een aanstelling voor 1 jaar.

Kinderbeker

Verzilverde of zilveren beker vaak voorzien van een speelse afbeelding. Dergelijke bekers werden (en worden nog steeds) traditioneel geschonken bij een geboorte of doop. Diverse fabrikanten hebben succesvolle kindersetjes gemaakt die bestonden uit een drinkbeker en/of kindercouvert. Gero heeft bijvoorbeeld een bekende sprookjesserie uitgebracht en het succes van Sola was te vinden in de serie van Tom Poes.

Kindercouvert

Dit couvert kan bestaan uit diverse onderdelen. Vaak bestaat het gewoon uit een klein lepeltje en vorkje, maar we komen ook setjes tegen met een minder aangescherpt mesje of een schuivertje. Het schuivertje is gemaakt om het eten op de lepel of vork te schuiven. Ergonomisch en educatief is dit tegenwoordig niet meer verantwoord en daarom zo goed als verdwenen. Een kinderlepel is vaak voorzien van een knik waarbij de bak in een hoek van 45 - 90 graden  is gebogen. Dit omdat veel kinderen de hoek moeilijk kunnen maken. De knik voorkomt dat de lepel in de lucht wordt omgedraaid. Daarnaast wordt een kind gedwongen met rechts te eten. Kindercouverts zijn vaak voorzien van een speelse afbeelding of werkje. De meeste onderdelen zijn voorzien van naam en geboortedatum.


Kinderlepel

Onderdeel van een kindercouvert (zie kindercouvert). Een kinderlepel is vaak net iets kleiner dan een dessertlepel en is in hetzelfde bestekmodel te verkrijgen als de cassette. De prijs van een zilveren kinderlepel- & vork ligt vaak een stuk hoger  dan die van een dessert- of dinercouvert.

Kindervork

Onderdeel van een kindercouvert (zie kindercouvert). Een kindervork is vaak net iets kleiner dan een dessertvork en is in hetzelfde bestekmodel te verkrijgen als de cassette. De prijs van een zilveren kinderlepel en vork ligt vaak een stuk hoger dan die van een dessert- of dinercouvert.


Klein keur

Niet veel meer gebruikte benaming voor de keuren die het laagste wettelijke gehalte zilver aangeven. (vaak 800 dz)

Koffielepel

Groot model theelepel. Bij een zeer goed gevulde cassette aanwezig, maar vaak in setjes van 6 of 12 stuks in een etui ook los te koop. (Vaak in hetzelfde model als de theelepel).

 

 

 

 

Koffiemaat(je)

Schepje speciaal bedoeld voor het afmeten van gemalen koffie. De maat van de bak moet zo zijn dat één afgestreken schep genoeg is voor één kop koffie.

 

Komkommercouvert

Klein slabestek bestaande uit een lepeltje en vorkje. Vaak zijn dergelijke couverts gemaakt van been of kunststof met zilveren heften, maar er bestaan ook volledig zilveren couverts.

Koningswater

Heeft niets met water te maken, want deze vloeistof bestaat uit zoutzuur en salpeterzuur en is bedoeld om  mee te toetsen (testen op echtheid). Het wordt zo genoemd omdat de koning van de metalen (goud) hierin oplost.

Koper

Scheikundig element: Cu - Door schaarste tegenwoordig een duur metaal. Koper wordt gebruikt als tweede metaal in een koperlegering waarbij de verhoudingen liggen op 1e gehalte (925 gr. zilver en 75 gr. koper), 2e gehalte (835 gr. zilver en 165 gr. koper) en 3e gehalte zilver (800 gram zilver op 200 gr. koper). Zie ook "gehalte".

Kreeftvork(je)

Lange vork met een relatief korte steel en lange spiegel. De vork is voorzien van een tweetal kleine tandjes waarmee het vlees uit de scharen van de kreeft kan worden gehaald.

Krijtpoeder

Te koop bij de betere drogisterij. Met een vochtige doek en krijtpoeder kan zilver perfect gepoetst worden. De zeer milde, schurende werking, maakt geen krassen, maar zorgt dat de kleinste krasjes verdwijnen en er een mooi glad zilver ontstaat. Bij hardnekkige aanslag is krijt minder geschikt. Groot voordeel is het uitblijven van chemicaliën, waardoor krijtpoeder prima huidverdraagzaam is voor de handen.

Kristal

Bijna alle glazen voorwerpen, gecombineerd met zilver, zijn vervaardigd van kristal. Kristal is een glassoort dat zich kenmerkt door een prachtige schittering en een mooie klank. Kristal is een mengsel van siliciumdioxide en metaaloxide (loodoxide). Volgens de Europese richtlijnen moet het kristal minimaal 10% loodoxide bevatten wil het kristal mogen heten. Hoe hoger het loodgehalte, hoe breekbaarder het glas, maar......  hoe mooier de schittering. Vanaf 30% lood spreken we van hoogkristal zoals Swarovski.

Krop

Dit is het gedeelte tussen het lemmet en heft bij een mes of ander bestekdeel met los heft. Het plaatje sluit het heft hiermee af.

 

 

 

 

 

Kwastlepel

Kwast is een oude drank gemaakt van vers citroensap, suiker of honing en heet water. Dit alles geserveerd in een hoog (longdrink) glas. In de welgestelde gezinnen vergezeld door een lange lepel, waarvan de bak gelijk is met die van een theelepel, maar dan met een langere steel. De lepels worden ook voor andere doeleinde gebruikt, waardoor de naam van de lepel nogal eens kan verschillen. Andere benamingen zijn longdrinklepel (bij cocktails) of sorbetlepels voor de echte sorbet in een hoog glas.

 

Kwikzilver

Totaal geen zilver, maar een ander benaming voor kwik (Hg, hydrargyrum), Kwik heeft wel dezelfde prachtige witte gloed waardoor het de naam kwikzilver heeft gekregen.

 

Lakken

Er bestaan transparante vloeistoffen waarmee zilveren voorwerpen kunnen worden ingesmeerd of ingespoten Dit beschermt het zilver tegen oxidatie. Door gebruik slijt de "laklaag" wel. De gehele laag is door middel van aceton te verwijderen. De beschermingslakken zijn niet geschikt voor eetgerei.

Lappenschijf

Polijstschijf gemaakt van op elkaar genaaide ronde lappen. De schijf wordt op polijstmachines gebruikt voor het polijsten van zilver. Doordat deze schijf uit laagjes bestaat neemt het gemakkelijk polijstpasta op.

 

Legeren

Een legering is een mengsel van twee of meer metalen. Om even in de bestekwereld te blijven heb ik het hier enkel over legeringen "Zilver" en "Edelstaal". Zilver is een puur edelmetaal en scheikundig element (Ag) ECHTER: Zilver mag volgens de wet ook zilver heten als het gelegeerd is met een ander metaal waarbij er wel een wettelijk vastgelegde gehalte zijn. (zie gehalte). Waarom zilver legeren? Het maakt het twee keer zo sterk. Puur zilver is te broos als gebruiksvoorwerp waardoor legeren noodzakelijk is. Edelstaal is een roestvast staal dat in de bestekwereld veel wordt toegepast. Op bestek komt men vaak het merkteken 18/10 tegen, dit wil zeggen dat er in dit edelstaal een minimum van 18% chroom en 10% nikkel moet zitten. Deze relatief dure metalen zorgen voor een mooi uitziend metaal dat voor een zeer duurzaam bestek zorgt. Tevens zorgt chroom voor een onzichtbare oxidelaag.

Lekbakje

Bakjes (vaak van zilver of verzilverd) dat wordt gebruikt om een theezeefje in te hangen. Het lekbakje voorkomt knoeien. Het bakje wordt niet zelden in hetzelfde model gemaakt als het theezeefje zelf.


 

Lemmet

Het lemmet is het snijgedeelte van een mes. Het lemmet is samengesmolten met een angel, die in een heft (handvat) wordt gestoken en bevestigd. Er zijn lemmeten met een gladde, scherpe afwerking of gekarteld. Meestal heeft een standaard mes een lichte kartel, geschikt voor het dagelijks gebruik. Er bestaan echter ook steakmessen waarbij de kartelrand iets breder is opgezet met scherpe tussenstukken. Hierdoor zijn taaie of stevige stukken vlees makkelijker te snijden. Zelden wordt het lemmet vervaardigd van zilver. Dit omdat zilver zachter is dan staal en het dus sneller bot wordt. Meestal wordt voor het lemmet een hard roestvast staal gebruikt. Ook bij zilveren messen waarbij alleen het heft van zilver is. Is het lemmet wel van zilver en bestaat het lemmet en heft niet uit één stuk, dan moet eigenlijk het lemmet apart gekeurd zijn van het heft. Het RVS-lemmet bevat vaak een gravering van de fabrikant of edelsmid.

 

Lepel

De lepel is het oudste bestekdeel uit onze geschiedenis. Natuurlijk bestond het mes al eerder, maar enkel alleen bedoeld voor het snijden van diverse voorwerpen of grote stukken voedsel. Als eetgerei bleef het mes echter tot de 20e eeuw uit. De lepel daarentegen blijft echt het oudste eetgerei dat we kennen. Afgeleid van de kom van de hand waarmee men kon drinken of voedsel toch zich kon nemen. De kom zal men als eerste eetgerei hebben willen namaken om vieze handen te besparen (al was er geen sprake van hygiëne) . Hoogstwaarschijnlijk zijn voor de eerste lepels schelpen gebruikt. Ook zullen lepels zijn ontstaan vervaardigd uit hout. Later volgde ander materialen als ivoor en been. Waarschijnlijk rond de 12e of 13e eeuw na Chr. is de lepel ontstaan met steel, zoals wij die ongeveer nu kennen. Tegenwoordig is er voor ieder voedsel wel een aparte lepel te verkrijgen, waardoor de lepel een boeiend voorwerp voor zamelaars is.

 

Lepelvaasje

Beker (meestal vervaardigd van zilver of verzilverd), waar thee- of koffielepeltjes in worden bewaard. In tegenstelling tot het lepeldoosje beschermt het lepelvaasje de lepeltjes niet tegen oxidatie. Het vaasje is ter imponatie bedoeld om de lepeltjes als onderdeel van een suiker- en melkstel te presenteren aan de gasten. In een lepelvaasje staan de lepeltjes altijd rechtop met de bak naar beneden.

Lepelblad

andere benaming voor de kom ofwel "de bak" van de lepel

Lepeldoos(je)

In vele formaten en vormen verkrijgbaar doosje om theelepeltjes liggend in te bewaren. Het beschermt de lepeltjes tegen het vocht in de atmosfeer waardoor verkleuring kan ontstaan.

 

Likeurlepeltje

Klein theelepeltjes van ± 10cm lang bedoeld voor het nuttige van dikke likeur als advocaat. Hierdoor heeft het ookwel de naam advocaatlepeltje gekregen. De lepeltjes zijn voor het eerst in gebruik genomen rond 1800 na Chr. In de laatste decennia is men de lepeltjes echter gaan gebruiken voor espresso en mocca waardoor het de naam "moccalepeltje" is gaan aannemen. Vooral met de komst van de Nespressoapparaten, de (semi) automatische koffiemachines voor thuisgebruik en ander moderne koffieproducten, zijn deze lepeltjes weer helemaal HOT.


Limonadelepel

(Zie kwastlepel)


Loep / loupe

Instrument met een breed doeleinde. Bij zilversmeden en verzamelaar een onontbeerlijk hulpmiddel bij het determineren van zilveren voorwerpen. Het meest populair is de oogloep waarbij met een loep in de oogkas kan klemmen en het andere oog vrij heeft voor naslagwerk. Een prettige vergroting voor determinatie is 4x tot 5x, al is soms een vergroting tot 50x nodig.

 

Lofje

Veel mensen (en zelfs edelsmeden en handelaren) denken dat het lofje (zoals het Haags lofje) zich aan de onderkant van de steel, van een lepel of vork bevindt. Fabrikanten produceren zelfs modellen die de naam "Haags lofje" hebben gekregen, maar in werkelijkheid geen enkel lof bevatten.                                             De enige, echte definitie van het lofje is de aanhechting van de steel, daar waar deze overgaat in de bak. De verdikking die zich daar bevindt is het lofje. Het oudste lof dat we kennen is het staartlof, ookwel naaldlof genoemd. De Engelse spreken van rat-tail (rattenstaart). In de loop der tijd ontstonden er andere lofjes zoals Haags lof, Amsterdams lof, dubbel Amsterdams lof, Rotterdams lof, Utrechts lof en Hooglof. Daarnaast zijn er nog geornamenteerde lofjes als Kraallof, Hartenlof, Bollof en Gotisch lof.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Longdrinklepel
(zie kwastlepel)

Lood

Veel gebruikt metaal (Pb) bij het vervaardigen van zilveren voorwerpen. Doordat het gemakkelijk vervormbaar is, wordt lood gebruikt als ondergrond bij het hameren en vormen van zilver. Daarnaast wordt het veelgebruikt als contragewicht bij voorwerpen waarvan de onderzijde zwaarder moet zijn dan de bovenkant bijvoorbeeld kandelaren, vazen of bonbonschaaltjes. Als laatste wordt (werd) lood veel gebruikt voor het vastzetten van lemmet in heften van messen.